Baking soda en Bakpoeder: De Verschillen en de Voordelen

Bakpoeder, baking soda, zuiveringszout, baksoda, zelfrijzend bakmeel, baking powder. Begint het jou ook al te duizelen? Als je regelmatig bakt, zul je deze ingrediënten wel herkennen. Maar weet je ook exact wat ze doen tijdens het bakproces? 

In dit artikel zetten wij de verschillen tussen bakpoeder en baking soda voor je op een rij. Zo weet je na het lezen hiervan precies wanneer je welk ingrediënt moet gebruiken en of je het een door het ander kunt vervangen.

Bakpoeder en baking soda zijn beide rijsmiddelen

Waarom gebruik je bakpoeder of baking soda?

Bak je regelmatig koekjes, cake of taarten? Dan wil je niet dat je baksel ingezakt de oven uitkomt. Daarom is het belangrijk om een rijsmiddel toe te voegen. Bakpoeder en baking soda zijn beide rijsmiddelen, waardoor je beslag of deeg goed rijst. 

Tip

Hoewel beide producten zorgen voor het rijzen van je deeg of beslag, zijn bakpoeder en baking soda twee verschillende ingrediënten. Ze hebben allebei specifieke eigenschappen. 

Bakpoeder of baking powder is een rijsmiddel

Wat is bakpoeder?

Bakpoeder of baking powder is een rijsmiddel, dat begint te werken zodra het in contact komt met een vloeistof. Hoe dit werkt komt door de bestandsdelen van bakpoeder. Het bestaat uit een carbonaat, een zuur en een stabilisator.

Een stabilisator zorgt is een stofje dat zorgt voor een vertraagde chemische werking. Een carbonaat is een chemische verbinding van koolstof en zuurstof. In bakpoeder vind je het natuurlijke mineraal natriumbicarbonaat.

Zodra er een vloeistof wordt toegevoegd aan bakpoeder, reageren het zuur en natriumbicarbonaat met elkaar: er komt koolstofdioxide vrij. Dit zorgt voor het rijzen. 

Wist je dat...

...bakpoeder geen geur- en smaakstoffen vormt? Er blijft wel zout achter in je deeg, maar verder beïnvloedt bakpoeder de smaak van je baksel niet.

Dubbele werking

Bakpoeder is verkrijgbaar met een enkele en dubbele werking. De eerste variant wordt bijna alleen maar gebruikt door voedselproducenten en is nauwelijks voor thuisgebruik verkrijgbaar. Het bakpoeder dat je in de winkel koopt heeft bijna altijd een dubbele werking.

Het bakpoeder zorgt daarbij voor twee chemische reacties. De eerste vindt plaats zodra je het poeder vermengt met een vloeistof. De tweede reactie vindt plaats wanneer je je beslag verhit. Dat de chemische reactie in twee etappes plaatsvindt is ideaal voor veel recepten, omdat het rijzen op deze manier niet te snel gaat. 

Wist je dat...

...er maïszetmeel als stabilisator wordt toegevoegd aan bakpoeder, om te voorkomen dat het zuur en carbonaat al gaan werken in de verpakking?

Baking soda wordt geactiveerd met een zuur ingrediënt

Wat is baking soda?

Je kunt baking soda kennen onder verschillende namen, zoals: baksoda, zuiveringszout, dubbelkoolzure soda. De scheikundige naam voor het witte, kristalachtige poeder is natriumbicarbonaat.

Dit natuurlijke mineraal wordt pas geactiveerd wanneer je het combineert met een zuur ingrediënt en een vloeistof: er ontstaat koolzuurgas waardoor je baksel rijst.

Bakpoeder bevat natriumbicarbonaat, maar daarnaast ook een zuur. Baking soda is alleen natriumbicarbonaat. Daarom bevatten recepten met baking soda altijd een zuur ingrediënt, zoals citroensap, azijn of karnemelk. Bij activatie van het carbonaat komt koolstofdioxide vrij en begint je baksel te rijzen

Baking soda in je huishouden

Wist je dat baking soda niet alleen als rijsmiddel wordt gebruikt, maar ook een handig hulpmiddel in je huishouden kan zijn? Dat komt met name doordat natriumbicarbonaat antibacteriële eigenschappen heeft. 

Een paar voorbeelden van de vele toepassingen van baking soda: 

  • Vervanger van mondwater
  • Toevoeging aan tandpasta voor het bleken van je tanden 
  • Natuurlijke deodorant 
  • Slechte geuren neutraliseren, bijvoorbeeld in je koelkast
  • Bleekmiddel voor je was
  • Keukenapparatuur schoonmaken met baking soda, citroensap en water 
  • Tapijtvlekken verwijderen met natriumbicarbonaat en azijn 
  • Badkamer desinfecteren 

Gezondheidsvoordelen van baking soda

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat baking soda verschillende gezondheidsvoordelen biedt. Let hierbij op dat deze gezondheidsvoordelen niet altijd grondig zijn onderzocht. Vraag bij twijfel je huisarts om advies voordat je baking soda gebruikt. De vermeende gezondheidsvoordelen van baking soda zijn:

  • Gebruik natriumcarbonaat als mondwater om de pijn van aften in je mond verminderen
  • Neem een lauwwarm bad met 220-440 gram baking soda om  je jeukende huid te verlichten bij insectenbeten of bijensteken
  • Baking soda kan het zuur in je maag helpen neutraliseren, wanneer je last hebt van brandend maagzuur. Vermeng 1 theelepel met een glas koud water. 
  • Sommige studies suggereren dat natriumbicarbonaat-supplementen chronische nierziekten kunnen vertragen en je nierfunctie verbeteren. 
Tip

Overleg altijd met je huisarts voordat je begint met de inname van baking soda. Zo is baking soda rijk aan natrium, een bestanddeel van zout, en te veel zout in je lichaam kan een hoge bloeddruk in de hand werken. Ook kan langdurige consumptie leiden tot hartproblemen en metabole alkalose, waarbij de balans tussen zuur en diens tegenhanger base in je bloed verstoord is. 

Wanneer gebruik je welk rijsmiddel?

Nu je het verschil kent tussen bakpoeder en baking soda, vraag je je misschien af wanneer je welk rijsmiddel gebruikt. Dat heeft te maken met de balans tussen zuur en diens tegenhanger: base. 

Baking soda combineer je met een zuur ingrediënt en bakpoeder niet

Staat er een zuur ingrediënt in je recept, zoals wijnsteen (cream of tartar), citroensap, azijn of karnemelk? Dan gebruik je baking soda, omdat er al een zuur ingrediënt in je deeg of beslag zit. 

Andersom voeg je bakpoeder toe als er geen zuur in het recept is opgenomen. Het zuur hierin zorgt dan voor het rijzen van je baksel. 

Wist je dat...

...sommige recepten zowel bakpoeder als baking soda bevatten? Soms moet het zuur in een recept namelijk worden gecompenseerd door baking soda, maar is dit onvoldoende om het bakproduct goed te laten rijzen. 

Kun je rijsmiddel vervangen?

Heb je onvoldoende bakpoeder in huis, maar nog wel een pot baking soda in de kast staan? Of is er een andere reden waarom je deze rijsmiddelen wilt vervangen? Je kunt de twee niet zomaar één op één wisselen, maar er zijn wel mogelijkheden.

Bakpoeder vervangen door baking soda

Wil je bakpoeder vervangen door baking soda? Dan heb je extra ingrediënten nodig. Baking soda mist een zuur, waarmee het rijsproces in je bakproduct wordt geactiveerd. Voeg daarom een zuur toe, zoals wijnsteen, citroensap of karnemelk. Deel vervolgens de hoeveelheid bakpoeder door drie als je het veel krachtigere baking soda gebruikt.

Wist je dat...

...er een chemische, bittere smaak kan ontstaan als je baking soda niet combineert met een zuur?

Baking soda vervangen door bakpoeder

Je kunt baking soda vervangen door bakpoeder. Wees je er wel van bewust dat je baksel iets anders uit de oven kan komen. Als je bakpoeder gebruikt in plaats van baking soda hoef je geen extra ingrediënten toe te voegen aan je beslag of deeg. Bakpoeder bevat namelijk al een zuur dat het rijzen activeert.

Doordat bakpoeder minder krachtig is als baking soda, heb je drie keer zoveel bakpoeder nodig. Je vervangt één theelepel baking soda dus door drie theelepels bakpoeder. 

Zelfrijzend bakmeel bestaat uit bloem en bakpoeder

Tot slot: hoe zit het met zelfrijzend bakmeel?

Naast baking soda en bakpoeder, tref je ook wel eens zelfrijzend bakmeel aan in recepten. Zelfrijzend bakmeel bestaat uit bloem en bakpoeder, waarbij het bakpoeder het rijzen van je baksel activeert. Staat er in je recept dat je bloem en bakpoeder nodig hebt? Dan kun je dus prima zelfrijzend bakmeel kopen. 

Tip

Andersom kun je zelfrijzend bakmeel niet zomaar vervangen door bloem: je mist dan namelijk een rijsmiddel (het bakpoeder). Voor sommige recepten heb je geen rijsmiddel nodig en volstaat alleen bloem.

Bericht bewaren
Beoordeel

Bronnen

Barham, Peter, et al. Molecular gastronomy: a new emerging scientific discipline. Chemical Reviews 110.4 (2010): 2313-2365. (link)

Chung, Frank HY. Bakery processes, chemical leavening agents. Kirk‐Othmer Encyclopedia of Chemical Technology (2000). (link)

PubCHem, Sodium bicarbonate (Compound) (link)

Sodini, I., et al. Compositional and functional properties of buttermilk: A comparison between sweet, sour, and whey buttermilk. Journal of Dairy Science 89.2 (2006): 525-536. (link)

Penniston, Kristina L., et al. Quantitative assessment of citric acid in lemon juice, lime juice, and commercially-available fruit juice products. Journal of Endourology 22.3 (2008): 567-570. (link)

WebMD, Jabeen Begum, What Is a Substitute for Baking Soda? (link)

Gezondheidsnet, Wat is het verschil tussen baking soda en bakpoeder? En kun je baking soda voor bakpoeder vervangen? (link)

Madeswaran, Sathyasree, and Sivakumar Jayachandran. Sodium bicarbonate: A review and its uses in dentistry. Indian Journal of Dental Research 29.5 (2018): 672. (link)

Chandel, Siddhartha, et al. The effect of sodium bicarbonate oral rinse on salivary pH and oral microflora: A prospective cohort study. National journal of maxillofacial surgery 8.2 (2017): 106. (link)

Qamaruz-Zaman, N., Y. Kun, and R-N. Rosli. Preliminary observation on the effect of baking soda volume on controlling odour from discarded organic waste. Waste Management 35 (2015): 187-190. (link)

Tyagi, V. K. Gels: Novel Detergents for Laundry Applications. Journal of Oleo Science 55.11 (2006): 555-562. (link)

InformedHealth.org, Heartburn and GERD: Overview (link)

Clarrett, Danisa M., and Christine Hachem. Gastroesophageal reflux disease (GERD). Missouri medicine 115.3 (2018): 214. (link)

Zikos, Thomas A., and John O. Clarke. Non-acid Reflux: When It Matters and Approach to Management. Current Gastroenterology Reports 22.9 (2020): 1-10. (link)

U.S. Department of Agriculture (link)

Senewiratne, Niluk Leon, and Ahmet S. Can. Sodium Bicarbonate. StatPearls [Internet] (2020). (link)

Al‐Abri, S. A., and T. Kearney. Baking soda misuse as a home remedy: case experience of the C alifornia P oison C ontrol S ystem. Journal of clinical pharmacy and therapeutics 39.1 (2014): 73-77. (link)

MacDonald, Jennifer. Canker sore remedies: baking soda. Cmaj 166.7 (2002): 884-884. (link)

Birt, Derek, Lynn From, and James Main. Diagnosis and management of long‐standing benign oral ulceration. The Laryngoscope 90.5 (1980): 758-768. (link)

Ramsey, Michael L., and James R. Wappes. Soothing Your Summer Skin Problems: From Sun Abuse to Bug Bites to Plant Plagues. The Physician and sportsmedicine 26.7 (1998): 75-76. (link)

Loredana Asztalos, Manuela, et al. Recurrent dermatitis and dermal hypersensitivity following a jellyfish sting: a case report and review of literature. Pediatric dermatology 31.2 (2014): 217-219. (link)

Williams, Emily N., and Keisa W. Mathis. (link)

Łoniewski, Igor, and Donald E. Wesson. Bicarbonate therapy for prevention of chronic kidney disease progression. Kidney international 85.3 (2014): 529-535. (link)

Jeong, Jiwon, Soon Kil Kwon, and Hye-Young Kim. Effect of bicarbonate supplementation on renal function and nutritional indices in predialysis advanced chronic kidney disease. Electrolytes & Blood Pressure 12.2 (2014): 80-87. (link)

lees verder
Gezondheidswetenschapper en Voedingsdeskundige Gerdy Beelen

Nieuwsgierig naar meer informatie over dit onderwerp?

Stel dan je vraag gratis en eenvoudig aan één van onze deskundigen hier!

Mogelijk ook interessant om te weten

Zuiveringszout voor gezondheid, verzorging en schoonmaken

Zuiveringszout voor gezondheid, verzorging, schoonmaken en meer

Zuiveringszout is een erg veelzijdig product. Je kunt het als verzorgingsproduct gebruiken, maar je kunt het ook voor di...

Stoppen met de pil

Stoppen met de pil, Wij zetten de voor- en nadelen op een rij

Overweeg jij om te stoppen met de pil? Redenen om te stoppen met hormonale anticonceptie zijn natuurlijk: de wens om zwa...

Wat doet een voedingscoach?

Voedingscoach, dit is wat je er van mag verwachten! (inclusief de voor- en nadelen)

Een voedingscoach is specialist op het gebied van voeding en leefstijl. Deze hulpverlener helpt je daarom met afvallen, ...

Natuurlijk witte tanden tips

Tips voor natuurlijke witte tanden

Ben je weleens jaloers op die mooie witte tanden van filmsterren en BN’ers? Bedenk je dan dat die in de meeste gevallen ...

Alizonne dieet therapeut

Alizonne dieet: Voordelen, Nadelen en Kosten

Het Alizonne dieet is uitgegroeid tot een grote trend in Nederland. Met dit dieet hebben verschillende bekende Nederland...

Toon meer (177)
Volg ons