De waarheid over zoetstoffen: zijn ze veilig te gebruiken of toch niet?

Drink je weleens cola zero of een andere light-frisdrank? Tegenwoordig heeft bijna elk product in de supermarkt wel een suikervrij zusje. Suiker wordt steeds vaker vervangen door zoetstoffen zoals aspartaam, sacharine en xylitol.

Als je het internet doorspit op zoek naar informatie over zoetstoffen kom je uiteenlopende verhalen tegen. De een beweert kilo’s te zijn afgevallen dankzij zoetstoffen en lightproducten, maar er zijn ook critici die beweren dat de zoete stofjes je gezondheid schade toebrengen. Wat moet je daar nou van geloven? Dat zochten wij voor je uit!

In dit artikel lees je over de functie, veiligheid en verschillende soorten zoetstoffen. Ben je nieuwsgierig geworden? Lees dan snel verder!  

Diëtist i.o. Sammie Eslamimoghaddam

Geschreven door Sammie Eslamimoghaddam, BSc Voeding en diëtiek, Diëtist i.o.

zoetstoffen betekenis

Wat zijn zoetstoffen precies? 

Zoetstoffen zijn stoffen die geen suikers bevatten. Met suiker bedoelen we bijvoorbeeld glucose (druivensuiker), fructose (vruchtensuiker) of de combinatie van deze twee: sacharose (tafelsuiker).

Zoetstoffen worden, net als suiker, toegevoegd aan producten om ze zoeter te maken. 

Je komt ze in verschillende producten tegen, meestal ter vervanging van suikers. Bijvoorbeeld in frisdrank, yoghurt, sap en jam. Door zoetstoffen toe te voegen zorgen fabrikanten ervoor dat een voedingsmiddel even zoet smaakt als de suikerhoudende variant, maar minder calorieën bevat.

Zoetstoffen bevatten dus geen suikers, maar prikkelen wel je zintuigen en zorgen ervoor dat je ‘zoet' ervaart.

De soorten zoetstoffen

Je kunt zoetstoffen verdelen in twee categorieën: extensieve en intensieve zoetstoffen. 

Extensieve zoetstoffen (of polyolen) zijn half tot even zoet als suiker. Ze hebben geen bijsmaak, zoals de meeste intensieve zoetstoffen wel hebben. Extensieve zoetstoffen geven, net als suiker, volume aan producten.

Ze bevatten minder calorieën dan suikers; 2,4 calorieën per gram in plaats van 4 calorieën. Je kunt deze zoetstof herkennen aan de volgende namen: xylitol, sorbitol, isomalt en erthyritol.

soorten zoetstoffen

Intensieve zoetstoffen zijn vele malen zoeter en sterker dan suiker, maar leveren nauwelijks of geen calorieën. Hiervan hebben fabrikanten niet veel nodig om een product lekker zoet te maken.

Deze intensieve zoetstoffen kunnen een 50 tot 3000 keer sterkere zoetkracht hebben dan suiker. Je vindt deze stoffen veel terug in drankjes. Voorbeelden zijn: stevia, aspartaam, saccarine, cyclamaat een acesulfaam-k

Zoetstoffen zijn over het algemeen gedeeltelijk of geheel van synthetische oorsprong. Dat wil zeggen dat het geen natuurproducten zijn, maar dat ze kunstmatig zijn samengesteld en gefabriceerd worden.

Hoe dit gedaan wordt, verschilt per zoetstof en is een tamelijk ingewikkeld verhaal dat we in dit artikel buiten beschouwing laten. Stoffen die gebruikt worden voor de productie zijn bijvoorbeeld alcohol, aminozuren en verschillende natuurlijke producten zoals berkenhout, paddenstoelen, zeewier, maïs en tarwe.

Wist je dat...

…je zoetstoffen ook in cosmetica kunt tegenkomen? Sorbitol zorgt er bijvoorbeeld voor dat je huid gehydrateerd blijft of kan dienst doen als verdikkingsmiddel in transparante gels. 

Een aantal bekende zoetstoffen uitgelicht

Je hebt misschien al door, dat er veel verschillende soorten zoetstoffen zijn. We hebben daarom de meest voorkomende zoetstoffen voor jou op een rijtje gezet. 

Hieronder lees je over de meest bekende zoetstoffen:

  • Aspartaam Deze zoetstof heeft een zoetkracht die ongeveer 200 keer sterker is dan suiker en levert geen calorieën. Deze zoetstof wordt vaak gecombineerd met andere zoetstoffen.

    Je kunt deze stof tegenkomen in zoetjes, kauwgom, light frisdrank, yoghurt, voedingssupplementen, ijs en light-jam.
  • Acesulfaam K Deze zoetstof wordt vaak in combinatie met andere zoetstoffen gebruikt. Aspartaam en acesulfaam boosten de smaak van suiker samen erg goed na. Het grote verschil is: deze zoetstof is ongeveer 200 keer zoeter.

    Deze zoetstof wordt vaak gebruikt in light-frisdrank en fritessaus. 
  • Sorbitol Deze zoetstof is afkomstig uit planten, vruchten of algen. In voedingsmiddelen kan sorbitol dienen als smaakmaker, maar ook als vulmiddel of stabilisator. 
  • Sucralose Deze zoetstof is zo’n 500 keer zoeter dan suiker. De stof levert geen calorieën en heeft in tegenstelling tot veel andere zoetstoffen nauwelijks bij- en nasmaken.

    Je kunt sucralose tegenkomen in kauwvitamines, kauwgom, light chocolademelk en light frisdrank. 
  • Stevioglycosiden Deze zoetstof ken je misschien als Stevia en is ongeveer 200 tot 300 keer zoeter dan suiker. Stevia heeft een wat bittere bijsmaak. Daarom wordt het vaak gebruikt in combinatie met suiker of andere zoetstoffen. 

    Stevioglycosiden zijn hittebestendig en daardoor bruikbaar in veel producten. Je vindt ze in frisdrank, snoepgoed, drop en zoetjes. 
Wist je dat...

 …zoetstoffen, in tegenstelling tot suikers, niet slecht voor je gebit zijn? Daardoor worden deze stoffen vaak in bijvoorbeeld kauwgom verwerkt.

Tegenwoordig kun je meer dan 15 goedgekeurde zoetstoffen terugvinden producten. Onderstaande zoetstoffen komen, naast bovenstaande voorbeelden, vaak voor in voedingsmiddelen: 

  • Natriumcyclamaat
  • Sacharine 
  • Isomalt 
  • Xylitol
  • Mannitol
  • Malitol
  • Lacitol 
  • Thaumatine 
  • Neohesperidine-DC 
  • Neotaam 
  • Polyglycitolstroop
  • Erytrtiol 
  • Advantaam 
zoetstoffen lichaam

Wat gebeurt er met zoetstoffen in je lijf?

Je krijgt zoetstoffen binnen door bijvoorbeeld het drinken van een blikje light-frisdrank. Over het algemeen leveren deze stofjes je weinig tot geen calorieën.

Maar wat gebeurt er eigenlijk in je lijf als je deze stoffen binnenkrijgt? 

Het consumeren van suikerrijke producten zorgt voor een stijging van je bloedsuikergehalte. Hierdoor stijgt de afgifte van insuline in je lijf, zodat de suikers opgenomen kunnen worden. Met als gevolg: je bloedsuikerspiegel daalt weer.

Ondanks dat zowel zoetstoffen als suiker er beide voor zorgen dat een voedingsmiddel zoeter smaakt, hebben ze een andere werking op je lichaam.

soorten zoetstoffen

Intensieve zoetstoffen bevatten vrijwel geen calorieën. Uit enkele onderzoeken blijkt dat deze stofjes helemaal geen effect hebben op je bloedsuikerspiegel.

Extensieve zoetstoffen bevatten wél calorieën (maar nog steeds minder dan suiker), maar ook voor deze variant geldt dat ze je bloedsuikerspiegel niet of nauwelijks laten stijgen. 

Zoetstof triggert je behoefte aan suiker 

Je lichaam heeft een voorkeur voor zoete producten. Ze zijn smakelijk en geven je een prettige ervaring. Zoetstoffen en suikers kunnen je lichaam dezelfde zoete ervaring geven.

Er wordt namelijk gezegd dat ze alle twee het beloningssysteem activeren. Beide stofjes kunnen dus zorgen voor een hunkering naar zoetigheid. 

zoetstoffen verzadiging

Suiker bevat energie en daardoor zorgen suikerhoudende voedingsmiddelen voor meer verzadiging dan zoetstofrijke producten.

Voedingsmiddelen met zoetstoffen kunnen je een hierdoor een minder vol gevoel geven, waardoor de kans bestaat dat je meer gaat eten. Daarnaast kan het zo zijn dat je behoefte hebt aan suikerhoudende producten, omdat deze je wel verzadigen. 

Wist je dat...

...uit enkele onderzoeken blijkt dat je door het consumeren van zoetstoffen juist meer behoefte krijgt aan suikerrijke producten. 

zoetstoffen onveilig

Zijn zoetstoffen (on)veilig?

Veel mensen twijfelen over de veiligheid van de zoete stofjes. Vaak onterecht, want alle zoetstoffen die in producten gebruikt mogen worden, hebben een e-nummer. Dit betekent dat ze goed zijn onderzocht en je ze met mate veilig kunt gebruiken.

Voor zoetstoffen is een aanvaardbare bovengrens vastgesteld. Deze bovengrens is de hoogst vastgestelde inname, waarbij geen schadelijke (gezondheids)effecten te verwachten zijn.

De aanvaardbare bovengrens voor zoetstoffen verschilt per soort: van 2,5 mg per kilo lichaamsgewicht (sacharine) tot 40 gram per kilo lichaamsgewicht (aspartaam).

Wist je dat...

...zoetstoffen een aanbevolen bovengrens hebben in plaats van een aanbevolen dagelijkse hoeveelheid? Dit komt omdat je zoetstoffen niet nodig hebt voor een gezond voedingspatroon. 

Conclusie 

Zoetstoffen zijn stoffen die geen suiker bevatten. Fabrikanten voegen ze vaak toe aan hun producten lekker zoet te maken. Hierdoor smaken de suikervrije voedingsmiddelen even zoet als producten met suiker, maar bevatten ze minder calorieën

Er zijn verschillende soorten zoetstoffen: extensieve en intensieve. Extensieve zoetstoffen, zoals xylitol en sorbitol, zijn half tot even zoet als suiker. Net als suiker geven ze volume aan producten. Intensieve zoetstoffen, zoals aspartaam en stevia, zijn een stuk zoeter. De zoetkracht kan variëren van 50 tot 3000 keer zoeter dan suiker.

Zoetstoffen zijn uitvoerig getest en komen in veilige hoeveelheden voor in verschillende producten. Je hebt zoetstoffen niet nodig, maar je kunt ze in gematigde hoeveelheden veilig gebruiken. Overschrijd in geen geval de aanvaardbare bovengrens.

Bericht bewaren
Beoordeel
Diëtist i.o. Sammie Eslamimoghaddam

Nieuwsgierig naar meer informatie over dit onderwerp?

Stel dan je vraag gratis en eenvoudig aan één van onze deskundigen hier!

Mogelijk ook interessant

Burn-out symptomen herkennen

Burn-out symptomen herkennen

Als ervaringsdeskundige - ik heb zelf een burn-out gehad - kan ik je vertellen dat het niet mee valt om een burn-out op ...

Amandelstenen verwijderen: stinkende brokjes in keel weghalen

Amandelstenen verwijderen: stinkende brokjes in de keel weghalen

Amandelstenen verwijderen is een vies klusje. Deze stinkende brokjes zitten stevig weggestopt in je keelamandelen en kun...

Alles over voedselallergieën

Voedselallergieë­n­, voedselovergevoel­i­g­h­e­d­e­n en intoleranties wat zijn het en hoe herken je ze?

“Wij zijn een keuken, geen ziekenhuis”. Op de BBC Good Food Show opperde Raymond Blanc, een Franse Chef, dat het momente...

suiker

Suiker: de ongezoete waarheid

Er is veel te doen over suiker. Het geeft een lekkere smaak, maar wordt ook vaak als boosdoener gezien. Is het terecht d...

Aambeien behandelen

Aambeien behandelen

Aambeien behandelen is een onderwerp waar niet veel over gesproken wordt. Veel mensen houden het liever voor zichzelf en...

Toon meer (466)