Stevia, wat is het en wat zijn de mogelijke bijwerkingen?

Stevia is al eeuwen populair in Zuid-Amerika. Toch is er de afgelopen decennia veel media aandacht geweest voor het gebruik van stevia zoetstof. De veiligheid zou niet voldoende wetenschappelijk onderbouwd zijn, met risico's op verschillende ziekten.

Sindsdien is echter gericht onderzoek gedaan, waaruit geconcludeerd wordt dat het gebruik wel degelijk veilig is. In 2011 is het product daarom erkend als deugdelijke toevoeging aan onze producten.

Je ziet stevia zoetstof steeds meer op de ingrediëntenlijst van producten staan. De eigenschappen van stevia zijn dat het een zoetstof is die weinig calorieën bevat en geen invloed heeft op de suikerspiegel. Daardoor is stevia ook voor diabetici en mensen met overgewicht een interessant alternatief voor suiker.

De maximale waarden van stevia in producten worden streng gereguleerd. Hierdoor worden onveilige hoeveelheden bijna onmogelijk gemaakt in onze dagelijkse inname.

En wist je, dat stevia zelfs gezondheidsvoordelen met zich meebrengt? We leggen je het allemaal uit in dit artikel.

Diëtist Desiré van der Kruk beantwoordt jouw vragen

Geschreven door Desiré van der Kruk, BSc Voeding en diëtiek, WO niveau Nutrition, Exercise and Sports, Diëtist & Eigenaresse van Jouwfoodplan.nl

Stevia is een zoetmiddel afkomstig van een plant

Wat is stevia?

Stevia is een zoetmiddel, afkomstig van het Zuid - Amerikaanse kruid Stevia rebaudiana Bertoni. Het is onder andere verwant aan de zonnebloem, paardenbloem en goudsbloem. 

De plant is vernoemd naar Dr. Bertoni, een botanist en onderzoeker die in het jaar 1899 als eerste verslag uitbracht over dit kruid. In Nederland wordt het ook wel 'Honingkruid' of 'Suikerplant' genoemd.

Wist je dat...

...stevia wel 200 tot 300 keer zoeter is dan suiker? Daarom wordt stevia vaak als vervanging hiervan gebruikt.

De stevia-plant wordt in het zuiden van Amerika al vele jaren gebruikt. Het is namelijk gemakkelijker en goedkoper te telen dan andere zoetstoffen.

Van origine werden de planten geteeld in de grensstreek tussen Brazilië en Paraguay. In de 70'er jaren van de vorige eeuw gingen ze echter overzee, waardoor ze nu ook in Japan en China terug te vinden zijn.

Hier werd het product razend populair. China is tegenwoordig veruit de grootste exporteur van dit middel. In Azië is stevia zelfs de meest gebruikte zoetstof.

Tip

Ook bij diabetici en overgewichtspatiënten is stevia populair. Het bevat namelijk zeer weinig calorieën en laat de bloedsuikerspiegel onaangetast.

Het blad wordt minder gebruikt dan het extract

Productie van stevia

Het blad van het steviakruid wordt gebruikt in gerechten en om bijvoorbeeld thee van te zetten. De meeste producten bevatten echter een extract in plaats van het plantdeel.

Het blad wordt namelijk eerst aan een scala van bewerkings- en zuiveringsstappen onderworpen, voordat het als toegevoegde zoetstof gebruikt kan worden. Stevia bestaat uit acht verschillende glycosiden, wat plantaardige moleculen met een suikerbestanddeel zijn.

Namelijk:

  • Dulcoside A
  • Rebaudioside A, C, D, E en F
  • Steviolbioside
  • Stevioside

Ondanks deze grote groep, bestaat de zoetstof die wij kennen grotendeels uit stevioside en rebaudioside A.

De plant zelf is gemakkelijk te telen, maar om aan deze moleculen te komen wordt een intensief en specifiek proces gebruikt. De bladeren van de plant worden vermalen en tot pulp gemaakt met heet water. Vervolgens wordt de pulp gedroogd en gezuiverd tot er een wit, schoon poeder overblijft.

Dit klinkt gemakkelijk, maar is helaas geen werkje voor uit de losse pols. Het proces bevat namelijk wel 40 verschillende stappen, om het eindproduct schoon en minder bitter te maken.

Gelukkig hoef jij je geen zorgen te maken over dit proces. Je kunt stevia als poeder, tabletjes en vloeibare emulsie gemakkelijk in de winkel verkrijgen.

de geraffineerde versie wordt op allerlei manieren gebruikt

Hoe gebruik je stevia?

Het blad van de steviaplant wordt gebruikt in zowel gerechten als drankjes. Hiernaast wordt de geraffineerde versie gebruikt in allerlei soorten producten.

De smaak van stevia is dan ook erg apart. Erg zoet, maar met een lichtbittere, dropachtige nasmaak. Doe je teveel stevia in een product, dan zal de nasmaak gaan overheersen. Bij juist gebruik is de zoete smaak erg sterk en blijft lang hangen.

Stevia wordt vaak gemengd met erythritol, een suiker alcohol. De smaak hiervan komt zeer sterk overeen met sucrose, wat de bittere smaak verhult. Ook wordt stevia wel eens gemengd met dextrose (glucose) of maltodextrin (zetmeel). Dit levert meer calorieën in het product op.

Sinds 2011 mag stevia in de Europese Unie toegevoegd worden aan voedingsmiddelen. In onze wetgeving staat opgetekend welke specifieke waren dit mogen bevatten. Het betreft de volgende producten:

  • Chocolade
  • IJs
  • Jam
  • Kauwgom
  • Light bier
  • Light frisdrank
  • Marmelade
  • Salade
  • Saus
  • Snoep
  • Soep
  • Toetjes
  • Vruchtennectar
  • Yoghurt en yoghurtdrank
  • Zoetjes

Wanneer deze producten stevia bevatten, mogen er geen suikers meer toegevoegd worden. Dit is officieel gereguleerd via de wet.

Mogelijke gezondheidsvoordelen

De laatste jaren wordt stevia wereldwijd gebruikt als alternatieve zoetstof voor suikers (saccharose). Suikers staan bekend om hun hoge risicofactor tot allerlei verschillende gezondheidsvlakken, zoals:

  • Gebitsklachten
  • Huidveroudering
  • Onderdrukt immuunsysteem
  • Ontwikkeling van depressie
  • Stijging van de bloeddruk
  • Verhoogde kans op hersenaandoeningen
  • Verhoogde kans op longziektes
  • Verhoogd risico op kanker
  • Verslaving (suiker specifiek)
  • Risico op hart- en vaatziekten
  • Risico op overgewicht en diabetes

Om deze redenen zoekt men al langer naar een geschikte vervanging hiervoor. Vervanging door stevia kent veel voordelen ten opzichte van suikers en de algehele gezondheid, namelijk:

  • Antioxidante eigenschappen
  • Geen effect op bloedsuikerspiegel of insuline respons
  • Geen verslavingseffect bekend
  • Verlaagt de bloeddruk
  • Verlaagt de kans op kanker
  • Zeer weinig calorieën
  • Zeer lage kans op allergische reacties

Als je het zo leest, lijkt stevia wel het antwoord op al je problemen. Hoe komt een simpele zoetstof tot deze positieve invloeden?

De werking van stevia

Onze moderne maatschappij heeft te kampen met een grote opkomst van diabetes, overgewicht, chronische ontstekingsklachten, kanker en hart- en vaatziekten. Wetenschappelijk onderzoek wijst hierover meer dan eens een oorzakelijk verband met onze voeding aan.

Vet, suikers en zout zijn onder andere aangewezen als de boosdoeners hiervan en ruimschoots aanwezig in onze dagelijkse voedingspatronen. Stevia biedt een veiliger alternatief.

Stevia heeft een geen effect op je bloedsuikerspiegel

Diabetes en overgewicht

Ken jij iemand die kampt met diabetes of overgewicht, of heb jij hier zelf last van? Stevia is in Nederland nog relatief onbekend. Wanneer je zelf enthousiast bent, ga dan eens op zoek naar producten met de stevia zoetstof of bestel stevia zoetjes voor in de koffie of thee. 

Stevia biedt uitkomst in de strijd tegen suikerziekte en overgewicht. Het is zoet, maar bevat geen suikers zodat de energie-inname beperkt blijft. Men zou er een vol gevoel van krijgen, wat eventuele extra, overbodige consumptie voorkomt.

Hiernaast heeft wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat het geen effect heeft op de bloedsuikerspiegel en de productie van insuline in het lichaam. Wel bevordert het de insuline gevoeligheid van het lichaam, wat de kans op diabetes verkleint.

Hiernaast kan ons lichaam stevia niet direct opnemen. De darm neemt een deel op, wat echter via de urine het lichaam weer verlaat. De rest van de stof verlaat via de ontlasting het lichaam, zonder opgenomen te worden in de bloedbaan.

Dit voorkomt dat er energie opgeslagen wordt in de vorm van vetten. Bij een te hoge energie inname zullen deze vetten namelijk achterblijven in het lichaam, omdat hier geen beroep op gedaan wordt om energie te leveren.

Tip

Stevia is een veilige optie voor kinderen. Niet alleen om overgewicht te voorkomen, maar ook omdat het tandglazuur niet aangetast wordt.

Chronische ontstekingen en kanker

Heb jij wel eens van antioxidanten gehoord? Antioxidanten beschermen onze lichaamscellen tegen vrije radicalen. Stevia bevat sterke antioxidanten en kan dus bijdragen aan de bescherming tegen vrije radicalen. Vrije radicalen zijn moleculen die de normale processen van onze cellen kunnen verstoren en reacties kunnen vormen met bijvoorbeeld het DNA. Hierdoor raakt ons weefsel beschadigd, met (soms onoplosbare) ontsteking en verstoorde celdeling (kanker) tot gevolg.

Hiernaast zijn er enkele studies bekend waarin de stof stevioside het ontwikkelen van kanker tegen zou gaan. Hierbij bevorderde sterfte onder kankercellen, blokkeerde het de groei van deze gezwellen en had het een giftige uitwerking op kankercellen in het bloed en weefsel.

Tip

Sinds 2008 wordt strikt in de gaten gehouden of er allergische reacties op stevia gemeld worden. Onderzoek wijst aan dat de kans hierop klein is. Tot op heden zijn er nog geen gevallen van allergie bekend.

Stevia vermindert risico op hart- en vaatziekten

Hart- en vaatziekten

De stof kaempferol in stevia heeft een fijne eigenschap. Het bevordert de productie van nitrische oxide, een stof die bloedvatverwijding en de bloedstroom bevordert. Dit verlaagt de bloeddruk en beschermt hierdoor tegen hart- en vaatziekten.

Hiernaast zou stevia het slechte cholesterolgehalte verlagen en de goede variant verhogen. Ook hierdoor wordt het risico op hart- en vaatziekten verminderd.

Tip

De erkende veiligheid van stevia geldt alleen voor de gezuiverde vorm, niet voor de onbewerkte bladeren en 'ruwe' versie. Daarom is het beter om tijdens de zwangerschap geen bladeren of groene stevia te gebruiken. Hier is simpelweg nog niet genoeg onderzoek naar gedaan.

Bijwerkingen van stevia

Om aan te geven dat stevia een goedgekeurd, veilig product is, heeft het in ons land een E-nummer gekregen. Dit is een code die aangeeft dat de genoemde stof geschikt is voor menselijke consumptie en de eigenschappen van voedingsmiddelen verbetert. Wanneer stevia in zijn gezuiverde vorm en met mate gebruikt wordt, zal dit geen bijwerkingen veroorzaken.

Hiernaast worden maximale waarden in onze producten streng gereguleerd, waardoor een normaal eetpatroon absoluut geen risico op overdosering oplevert. De aanvaardbare dagelijkse inname is wereldwijd gesteld op 4 mg per dag per kilogram lichaamsgewicht. Dit zou voor een persoon van 60 kilo neerkomen op een maximum van 30 zoetjes.

Tip

Wil je dus zeker weten dat er stevia in een product zit? Kijk dan in de ingrediëntenlijst naar de naam "steviolglycosiden" of de code E960.

Om een compleet en correct beeld te krijgen van de werking van stevia, is meer onderzoek nodig. Dit moet zich voornamelijk richten op een aanhoudend verhoogd gebruik en lange termijn effecten. Ook het effect van de pure bladeren en groene ('ruwe') stevia moet nader onderzocht worden voor veilig gebruik.

Toch kan men concluderen uit de studies van gezondheids- en voedingswaakhonden dat de inname van gezuiverde stevia in gepaste mate (ADH) veilig is. Het is zonder twijfel een goede vervanger van stoffen zoals suikers en aspartaam, die aantoonbare, ernstige gevolgen voor de gezondheid hebben.

Gebruik een kruid of extract hiervan echter nooit als complete vervanging van medische hulp. Zoek in het geval van (vermoeden van) een ernstige aandoening eerst raad bij een medisch professional.

De steviaplant zelf mag niet gebruikt worden in voeding, maar de stof steviolglycosiden uit de steviaplant wel. De zoetstof wordt echter wel gewoon met stevia aangeduid.

Tip

Stevia is een gezonder alternatief voor suiker. De stevia zoetstof heeft geen invloed op tandglazuur en werkt niet verslavend. 

Wil je meer weten over stevia of wil je gericht advies over hoe de zoetstof in jouw dieet past? Druk op de knop bovenaan de website om direct in contact te komen met ons team van deskundigen.

Bericht bewaren
Beoordeel
Diëtist Desiré van der Kruk beantwoordt jouw vragen

Nieuwsgierig naar meer informatie over dit onderwerp?

Stel dan je vraag gratis en eenvoudig aan één van onze deskundigen hier!

Mogelijk ook interessant

Melatonine bijwerkingen op korte en lange termijn

Melatonine bijwerkingen op korte en lange termijn

Er zijn vele wetenschappelijke onderzoeken gedaan naar de bijwerkingen van melatonine, zowel op de korte als de lange te...

Diclofenac (NSAID)

Diclofenac (NSAID): De Werking, Bijwerkingen en verschillende Risico’s

Ben je van plan diclofenac te gebruiken? Dan is het goed om stil te staan bij de werking en mogelijke bijwerkingen van d...

Echinacea, een krachtig kruid

Echinacea: Voordelen, Bijwerkingen en Allergieën

Echinacea, ook wel zonnehoed genoemd, is wereldwijd een van de populairste kruiden. Het is vooral bekend als vrij verkri...

zee alg chlorella

Chlorella: Voordelen, Nadelen en Bijwerkingen

Wil je je voedingspatroon op een makkelijke manier verrijken? Denk dan aan chlorella. Dit algje zit onder andere boordev...

Appelazijn: feiten of fabels?

Appelazijn: gezondheidsvoorde­l­e­n­, voedingswaarde en bijwerkingen

Over appelazijn gaan de meest fantastische verhalen rond. Zo zou je ervan afvallen, zou je er bestrijdingsmiddelen op vo...

Toon meer (152)