Vitamine A: de functie, gezondheidsvoordelen en de risico's van een tekort of overschot

Je lichaam heeft dagelijks vitaminen uit voeding nodig, omdat je lijf niet of onvoldoende in staat is om ze zelf aan te maken. Een van die essentiële vitaminen is vitamine A.

Deze vitamine is betrokken bij je gezichtsvermogen en de gezondheid van je huid, gebit en slijmvliezen. Ook is vitamine A noodzakelijk voor je botontwikkeling, je groei en die ontwikkeling van je foetus.

In dit artikel vertellen we je meer over de functies en gezondheidsvoordelen van vitamine A, via welke voedingsmiddelen je deze stof binnenkrijgt en wat de symptomen zijn van een tekort of teveel aan vitamine A.

Gezondheidswetenschapper en Voedingsdeskundige Gerdy Beelen

Geschreven door Gerdy Beelen, Gezondheidswetenschapper & Eigenaar LITE LeefstijladviesBSc Health and society, HBO niveau Voedingsdeskundige

vitamine a soorten

Wat is vitamine A?

Vitamine A is een vetoplosbare vitamine. Dat betekent dat je lijf een teveel kan opslaan als voorraad. Dat gebeurt in je lever. Het deel dat niet wordt opgeslagen verlaat je lichaam via je urine of gal.

In voedsel komen twee soorten van deze vitamine voor: voorgevormde vitamine A en provitamine A. De voorgevormde variant wordt ook wel retinol genoemd. Je vindt deze vooral in dierlijke producten zoals vlees, vis, gevogelte en zuivel. 

Provitamine A is feitelijk nog geen retinol, maar een voorloper van de vitamine. Provitamine A vind je in plantaardige voedingsmiddelen, zoals fruit en groenten. 

Planten, groenten en fruit bevatten van nature kleurpigmenten, zogenaamde carotenoïden. Vanuit deze carotenoïden (bètacaroteen, luteïne en lycopeen), kan je lichaam zelf vitamine A aanmaken.

Wist je dat...

...de meest voorkomende vorm van provitamine A bètacaroteen is? Bètacaroteen is een antioxidant en kleurstof, die zorgt voor de gele en oranje kleur van bijvoorbeeld wortel, pompoen en mango.

Functies van vitamine A

Vitamine A is onmisbaar voor ontwikkeling en groei. Je lichaam heeft het nodig voor de aanmaak van cellen en de weefselstructuur in je huid. Zo draagt deze vitamine bij aan: 

  • Je gezichtsvermogen en de gezondheid van je ogen
  • Een gezonde, elastische huid
  • Een gezond gebit 
  • Het beschermen van de slijmvliezen in je longen en darmen 
  • De botontwikkeling en groei van jezelf én je foetus 
  • Een goede weerstand 

In welke voeding vind je vitamine A?

Van nature zit vitamine A alleen in dierlijke producten. In plantaardige producten vind je wel de stofjes carotenoïden en provitamine A die je lichaam kan omzetten in retinol

Je kunt jezelf daarom van de benodigde vitamine A voorzien via verschillende voedingsmiddelen, zoals: 

  • Vlees en vleeswaren, bijvoorbeeld lever en paté
  • Vis
  • Zuivelproducten
  • Eieren (vooral de dooier) 
  • Margarine, halvarine en bak- en braadproducten (met toegevoegde vitamine A)

Groenten en fruit met bètacaroteen (provitamine A), zoals: 

  • Wortels
  • Pompoenen
  • Zoete aardappels
  • Koolsoorten
  • Groene bladgroenten
  • Mandarijnen
  • Sinaasappels
Wist je dat...

...aan verschillende producten vitamine A wordt toegevoegd? Bijvoorbeeld aan bepaalde margarine, halvarines en bak- en braadproducten.

Gezondheidsvoordelen van vitamine A

De inname van vitamine A biedt de volgende gezondheidsvoordelen. De vitamine draagt bij aan:

Behoud van je gezichtsvermogen 

Retinol is onmisbaar voor het behoud van je gezichtsvermogen. Het draagt bij aan het functioneren van het net- en hoornvlies van je oog.

Voldoende inname van vitamine A kan zo zorgen voor een lager risico op leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD). Bij deze oogziekte wordt je zicht steeds minder. Zeker wanneer het schemert of donker is. 

Wist je dat...

...nachtblindheid een symptoom van vitamine A-tekort kan zijn?

vitamine a zicht

Versterking van je immuunsysteem

Vitamine A speelt een cruciale rol in het versterken van je immuunsysteem, met name de slijmvliezen in je ogen, longen, darmen en geslachtsdelen.

Een tekort aan deze vitamine kan je vatbaarheid voor infecties vergroten en tegelijkertijd het herstelproces bij ziekte vertragen. 

Verbetering van je vruchtbaarheid

Voor zowel mannen als vrouwen draagt vitamine A bij aan een gezond voortplantingssysteem, omdat het is betrokken bij de ontwikkeling van eicellen en sperma.

Ook is de vitamine cruciaal voor de gezondheid van je placenta en je foetus. Zo vormt het een bijdrage aan de groei van belangrijke organen van je ongeboren kindje. 

Tip

Ben je zwanger? Let dan extra goed op je vitamine A inname. Naast een tekort, kan ook een teveel aan vitamine A schadelijk zijn voor je ongeboren baby of leiden tot aangeboren afwijkingen. Laat voedingsmiddelen met veel vitamine A (zoals paté en lever) daarom staan tijdens je zwangerschap.

antioxidant vitamines

Bestrijding van vrije radicalen

Vitamine A functioneert als een krachtig antioxidant. Antioxidanten bestrijden vrije radicalen in je lichaam: agressieve stoffen die je cellen en weefsels kunnen beschadigen.

Voeding met carotenoïden (stofjes waaruit je lijf vitamine A kan aanmaken) wordt in verband gebracht met een lager risico op chronische ziekten, zoals hartaandoeningen en diabetes. 

Verbetering van je huid

Vitamine A draagt bij aan de verbetering van je huidstructuur. Daardoor blijft je huid strak, elastisch en jong. 

Versterking van je botten

Proteïne, calcium en vitamine D zijn essentieel voor de gezondheid van je botten. Ook vitamine A is gekoppeld aan de groei en botontwikkeling bij kinderen. 

hoeveelheid vitamine a gezond

Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine A

Nu je de functie en gezondheidsvoordelen van vitamine A kent, is het belangrijk om te weten wat de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) vitamine A is. Deze wordt bepaald door van je leeftijd en geslacht en is hoger als je zwanger bent.

Eet je gezond en gevarieerd? Dan krijg je meestal voldoende vitamine A binnen. Supplementen innemen is daarom niet nodig. 

ADH vitamine A voor kinderen

  • 6 maanden tot 2 jaar: 300 microgram
  • 2 tot 5 jaar: 350 microgram
  • 6 tot 9 jaar: 400 microgram

ADH vitamine A voor mannen

  • 9 tot 13 jaar: 600 microgram
  • 14 jaar of ouder: 900 microgram

ADH vitamine A voor vrouwen

  • 9 tot 13 jaar: 600 microgram
  • 14 jaar of ouder: 700 microgram
  • Zwangere vrouwen: 800 microgram
  • Vrouwen die borstvoeding geven: 1100 microgram
tekort vitamine a

Symptomen bij een tekort aan vitamine A

Je kunt gevoelig zijn voor een vitamine A-tekort, bijvoorbeeld wanneer je lijdt aan glutenintolerantie, of ziektes aan je alvleesklier of lever.

Ook slechte voedingsgewoonten, overmatige alcoholinname en eetstoornissen kunnen tot een tekort aan retinol leiden.

Je kunt een vitamine A-tekort herkennen aan de volgende symptomen: 

  • Lage weerstand
  • Oogafwijkingen, zoals nachtblindheid of volledige blindheid
  • Afwijkingen aan je huid, zoals een droge huid
  • Afwijkingen aan je tandvlees, slijmvlies en gebit
  • Dof haar
  • Verminderde vruchtbaarheid
Tip

Twijfel je of je een vitamine A-tekort hebt? Overleg dan met je huisarts hoe je dit kunt ontdekken en indien nodig kunt aanvullen. Of neem je voedingspatroon onder de loep met behulp van een diëtiste. 

vitamine a overschot klachten

Symptomen bij een te hoge inname van vitamine A 

Ook een teveel aan vitamine A kan leiden tot klachten en zelfs vergiftiging veroorzaken. Gelukkig komt een te hoge inname zelden voor, omdat je hiervoor onrealistische hoeveelheden van de vitamine moet binnenkrijgen. 

Tip

Let goed op je inname van vitamine A als je zwanger bent. Een overschrijding van de veilige hoeveelheid kan de kans op aangeboren afwijkingen van je baby vergroten.

Je kunt een teveel aan vitamine A herkennen aan de volgende symptomen:

  • Rode, schilferige huid
  • Misselijkheid
  • Problemen met je gezichtsvermogen
  • Hoofdpijn
  • Duizeligheid
  • Slaperigheid
  • Afwijkingen aan je ogen, huid of skelet
Wist je dat...

...een teveel aan vitamine A ook wel hypervitaminose A wordt genoemd?

Vitamine A en je huid 

Je vindt vitamine A niet alleen in voeding, maar ook in veel anti-verouderingscrèmes. Je kunt de volgende types tegenkomen: retinol (ofwel vitamine A) en tretinoïne (ook wel vitamine A-zuur genoemd). 

Vitamine A-zuur bevordert de verdeling en productie van collageen en elastine in je huid. Deze eiwitten zorgen ervoor dat je huid sterk en elastisch blijft. Ook werkt tretinoïne herstellend voor rimpels en pigmentvlekken, als gevolg van Uv-straling door de zon. 

vitamine a creme huid

Retinol is de minder krachtige variant van tretinoïne, maar biedt een vergelijkbare beschermende werking voor je huid. Crèmes met retinol zijn zonder recept verkrijgbaar.

Door de veel sterkere werking van vitamine A-zuur, zijn crèmes met tretinoïne alleen op recept te verkrijgen. De sterke werking kan namelijk leiden tot voelbare en zichtbare irritaties van je huid.

Bericht bewaren
Beoordeel
Gezondheidswetenschapper en Voedingsdeskundige Gerdy Beelen

Nieuwsgierig naar meer informatie over dit onderwerp?

Stel dan je vraag gratis en eenvoudig aan één van onze deskundigen hier!

Mogelijk ook interessant

vitamine B12 tekort

Vitamine B12: de werking en symptomen bij een tekort

Een vitamine B12 tekort komt veel voor. Vooral ouderen, veganisten en mensen met een (chronische) darmaandoening lopen h...

vitamine c

Vitamine C: de 5 belangrijkste gezondheidsvoorde­l­e­n van ascorbinezuur

Denk je aan je weerstand, dan denk je misschien wel aan vitamine C. Maar wist je dat deze bekende vitamine een rol speel...

vitamine b

Vitamine B: functie, soorten en tekorten herkennen

Vitamine B is een wateroplosbare vitamine. In tegenstelling tot de vetoplosbare vitaminen A, D, E en K, kan je lichaam w...

Vitamine D: Gezondheidsvoordelen en Tekorten

Vitamine D: Gezondheidsvoorde­l­e­n en Tekorten

Vitamine D is een belangrijke vitamine voor je lichaam. De vitamine helpt bij het opnemen van calcium, maar ook bij het ...

vitamine k

Vitamine K: de voordelen, een tekort herkennen en aanvullen

Vitamine K is erg belangrijk voor onder andere je bloedstolling en de aanmaak van je botweefsel. Je lichaam heeft dageli...

Toon meer (402)