Kalium: De Functie en een Kalium tekort Herkennen

Je lichaam vereist dagelijks vitaminen en mineralen voor allerlei lichaamsfuncties. Kalium is een belangrijk mineraal. Dit mineraal is onder meer betrokken bij de samentrekking van je spieren, de geleiding van je zenuwprikkels en het reguleren van je bloeddruk en vochtbalans

Een (langdurig) tekort aan kalium kan leiden tot vervelende en soms zelfs levensbedreigende klachten. Vaak ontstaat een kalium tekort door onderliggende oorzaken.

In dit artikel vertellen we je waarom je lichaam kalium nodig heeft, welke symptomen je kunt ervaren bij een kaliumtekort en hoe je een tekort aan kalium kunt voorkomen. 

kalium tekort

Wat is kalium?

Kalium is een mineraal dat betrokken is bij verschillende lichaamsfuncties. Je lichaam produceert zelf geen kalium. Dit mineraal krijg je binnen via kaliumrijke voeding, zoals groenten en fruit, mager vlees, volkoren graanproducten, bonen en noten.

De hoeveelheid kalium in je lijf wordt geregeld door je nieren. Je plast kalium uit, zodat het kaliumgehalte in je lichaam nooit te sterk stijgt of daalt. 

Heb je toch een tekort aan kalium? Dan noemen we dat hypokaliëmie. Te veel kalium in je lichaam is ook mogelijk: hyperkaliëmie. Beide toestanden kunnen zorgen voor gevaarlijke klachten. Daarom is een juiste inname erg belangrijk.

Wist je dat...

...het menselijk leven zonder kalium onmogelijk zou zijn? Je vindt dit mineraal in iedere lichaamscel!

Kalium is betrokken bij veel lichaamsfuncties

Er is een belangrijke rol weggelegd voor kalium, omdat dit mineraal betrokken is bij veel lichaamsprocessen.

Het mineraal is onder meer betrokken bij: 

  • Het reguleren van je bloeddruk 
  • Het reguleren van je vochtbalans 
  • De samentrekking van je spieren 
  • De geleiding van zenuwprikkels 
  • Je spijsvertering 
  • Je hartslag 
  • Het reguleren van je PH-balans
Nierfunctie kalium

Je lichaam reguleert het niveau kalium 

Je dunne darm neemt het mineraal op vanuit voeding, waarna het wordt gefilterd door je nieren. Je nieren weten precies hoeveel kalium je in je bloed nodig hebt en zorgen ervoor dat je ook weer een hoeveelheid kalium uitplast.

Zo reguleert je lichaam zelf het juiste niveau. 

Hoe ontstaat een kalium tekort? 

Normaliter bevat je bloed tussen de 3,5 en 5,1 mmol kalium per liter. Als deze waarde onder de 3,5 duikt, spreken we van een kaliumtekort: hypokaliëmie. Langdurige hypokaliëmie kan leiden tot ernstige klachten.

Een kaliumtekort ontstaat bijna nooit door onvoldoende kaliuminname vanuit voeding. Meestal zijn onderliggende aandoeningen de oorzaak van hypokaliëmie. Vaak verliest je lichaam hierbij plotseling veel vocht. 

 Mogelijke oorzaken van een kaliumtekort kunnen zijn: 

  • Hevig braken, ernstige diarree of overmatig zweten
  • Gebruik van bepaalde geneesmiddelen, zoals plaspillen, laxeermiddelen of luchtwegverwijders
  • (Langdurige) ondervoeding, bijvoorbeeld door ziekte, schaarste of eetstoornissen
  • Nierziekte
  • Magnesiumtekort
  • Verhoogde aanmaak van het hormoon aldosteron door je bijnieren, waardoor je nieren extra kalium verliezen via je urine
Wist je dat...

...bij 20% van de mensen die in het ziekenhuis liggen, komt een milde vorm van kalium tekort voor. Bij 10 tot 40% van de mensen met plaspillen wordt door de huisarts een tekort vastgesteld.

Hoe herken je een kaliumtekort?

Hypokaliëmie kan door je huisarts worden vastgesteld door middel van een bloedtest. Ook is aanvullend onderzoek mogelijk, zoals het maken van een hartfilmpje en het meten van je PH-waarden. 

Hoe herken je zelf een kaliumtekort? We zetten 7 mogelijke symptomen van een kaliumtekort voor je op een rij.

  1. Vermoeidheid en zwakte Vaak is vermoeidheid en lusteloosheid een eerste aanwijzing voor een kaliumtekort. Dat komt doordat kalium betrokken is bij de samentrekking van je spieren. Als de hoeveelheid kalium in je bloed afneemt, is het lastiger om je spieren samen te trekken. Je voelt je dan zwak.

    Ook blijkt uit onderzoek dat een tekort aan kalium invloed heeft op de manier waarop je lichaam andere voedingsstoffen opneemt. Zo kan het de opname van de suikers aantasten, wat kan leiden tot vermoeidheid. 
  2. Spierkrampen Plotselinge ongecontroleerde samentrekkingen van je spieren noemen we ook wel spierkrampen. Kalium helpt om signalen naar je hersenen te sturen, die spiersamentrekkingen kunnen stimuleren en beëindigen.

    Bij een kaliumtekort worden deze signalen naar je hersenen minder effectief doorgegeven. Het resultaat? Langdurige spiersamentrekkingen, oftewel spierkramp. 
  3. Spijsverteringsklachten Kalium helpt ook om signalen van je hersenen door te geven aan spieren in je spijsverteringskanaal. Daarmee wordt voedsel door je maag en darmen voortgestuwd voor vertering.

    Een kaliumtekort kan leiden tot een zwakkere samentrekking van de spieren in je spijsverteringskanaal. Daardoor beweegt het voedsel langzamer en kun je een opgeblazen gevoel of constipatie ervaren.
  4. Hartkloppingen Hartkloppingen worden vaak gekoppeld aan stress, maar kunnen ook een signaal zijn dat je een kaliumtekort hebt. Kalium stroomt in en uit je hartcellen, waarmee het bijdraagt aan het reguleren van je hartslag.

    Als er een tekort aan kalium is verandert deze stroom in je hartcellen, met hartkloppingen als mogelijk gevolg. Ook aritmie, een onregelmatige hartslag, is in verband gebracht met kaliumtekort. Deze hartritmestoornissen zouden kunnen resulteren in ernstige hartaandoeningen. 
  5. Spierpijn en stijfheid Spierpijn en stijfheid kunnen wijzen op een kaliumtekort. Kalium helpt in het reguleren van de bloedtoevoer naar je spieren. Bij een laag kaliumniveau kunnen bloedvaten samentrekken en zo de bloedtoevoer naar je spieren beperken. 

    Dit heeft tot gevolg dat je spiercellen minder zuurstof krijgen. Zo bestaat de kans op scheuren, lekken en spierafbraak. Dit kan leiden tot stijfheid en spierpijn. 
  6. Tintelingen Ervaar je tintelingen en gevoelloze handen, armen, benen of voeten? Dan kan dit wijzen op een kaliumtekort. Kalium draagt bij aan een gezonde zenuwfunctie. Als er onvoldoende kalium in je bloed aanwezig is kunnen je zenuwsignalen verzwakken, met gevoelloosheid en tintelingen tot gevolg. 
  7. Ademhalingsproblemen Kalium helpt signalen door te geven die je longen stimuleren om samen te trekken en uit te zetten. Een kaliumtekort kan leiden tot kortademigheid, omdat je longen niet goed uitzetten en samentrekken. De kortademigheid kan ook ontstaan doordat er minder bloed en daarmee zuurstof door je lichaam wordt gepompt. 
Wist je dat...

...een ernstig kaliumtekort kan leiden tot de fatale situatie dat je longen volledig stoppen met werken?

Tip

Ervaar je één van bovenstaande klachten en twijfel je of je een kalium tekort hebt? Vraag dan een bloedonderzoek aan bij je huisarts. 

kalium supplementen

Kalium tekort behandelen 

Wanneer er door middel van een bloedtest een kaliumtekort is vastgesteld, kunnen er verschillende behandelmethoden worden gekozen. De gekozen methode hangt samen met de ernst van het tekort, de snelheid waarmee het tekort is ontstaan en de onderliggende oorzaken.

Zo kan een mild kalium tekort worden aangevuld met kaliumsupplementen, terwijl een ernstig tekort toediening via een infuus kan vereisen. Ook de onderliggende oorzaak van de hypokaliëmie speelt een grote rol.

Wanneer plaspillen de oorzaak vormen voor het tekort, zal je arts het kaliumgehalte in je bloed regelmatig controleren of je medicatie aanpassen. Worden er hartritmestoornissen geconstateerd? Dan krijg je een doorverwijzing naar het ziekenhuis. 

voeding kaliumtekort

Een kalium tekort voorkomen

Een kalium tekort ontstaat vaak door onderliggende oorzaken, zoals het gebruik van bepaalde medicatie, hevig braken en vochtverlies.

Wat kun je dan toch zelf doen om een kaliumtekort te voorkomen? Goed op je voeding letten is het antwoord. 

Tip

Omdat je lichaam van nature geen kalium aanmaakt, krijg je dit mineraal alleen binnen via voeding. Zorg er daarom voor dat je gevarieerd eet en voldoende kaliumrijke voedingsmiddelen binnenkrijgt. 

Deze voedingsmiddelen bevatten veel kalium

De volgende voedingsmiddelen bevatten veel kalium:

  • Bonen en linzen
  • (Zoete) aardappels
  • Bieten
  • Pastinaak
  • Spinazie
  • Snijbiet
  • Tomaten
  • Sinaasappels
  • Bananen
  • Avocado’s
  • Yoghurt
  • Mosselen
  • Zalm
  • Kokoswater
Bericht bewaren
Beoordeel

Bronnen

Gezondheidswetenschap België (link)

Gezondheidsnet (link)

WebMD (link)

P&T (2015). Medication-induced hypokalemia. (link)

Cases journal (2009). A hypokalemic muscular weakness after licorice ingestion: a case report. (link)

Nutrients (2016). Potassium Intake, Bioavailability, Hypertension, and Glucose Control. (link)

Internal Medicine (1990). Muscle Cramps. (link)

Institute for quality and efficiency in health care (2006). How does the nervous system work? (link)

Journal of autonomic pharmacology (2000).Potassium channels in gastrointestinal smooth muscle. (link)

Nature reviews: gastoenterology & hepatology (2012). Regulation of gastrointestinal motility--insights from smooth muscle biology. (link)

Methodist DeBakey cardiovascular journal (2016).Cardiac Consequences Of Electrolyte Imbalance. (link)

Fundamental & clinical pharmacology (2010). Mechanisms of hypokalemia-induced ventricular arrhythmogenicity. (link)

Muscle & nerve (2002). Rhabdomyolysis: A review. (link)

BMC research notes (2013). Rhabdomyolysis presenting with severe hypokalemia in hypertensive patients: a case series. (link)

Current pharmaceutical design (2016). Paresthesia: A Review of Its Definition, Etiology and Treatments in View of the Traditional Medicine. (link)

The journal of physiology (2007). Potassium initiates vasodilatation induced by a single skeletal muscle contraction in hamster cremaster muscle. (link)

GeneReviews (2018). Hypokalemic Periodic Paralysis. (link)

Annals of emergency medicine (1988). Acute respiratory arrest due to hypokalemia. (link)

Neuromuscular disorders (1999). Dysfunction of sensory nerves during attacks of hypokalemic periodic paralysis. (link)

lees verder
Aisha Kaars beantwoordt jouw vragen | Gezondeten.nl

Nieuwsgierig naar meer informatie over dit onderwerp?

Stel dan je vraag gratis en eenvoudig aan één van onze deskundigen hier!

Mogelijk ook interessant om te weten

9 klachten en symptomen van vitamine B12 tekort

Vitamine B12: de werking en symptomen bij een tekort

Een vitamine B12-tekort komt veel voor. Vooral ouderen, veganisten en mensen met een (chronische) darmaandoening lopen h...

Magnesium

Magnesium: De Voordelen en Magnesiumtekort Herkennen

Magnesium is een belangrijk mineraal voor je lichaam en hersenen. Het mineraal zorgt voor een stabiele bloedsuikerspiege...

Chimichurri

Chimichurri: Voedingswaarde, Recept en Voordelen

Heb je al eens genoten van beef chimichurri, maar vraag jij je af hoe je deze lekkere Argentijnse saus eigenlijk maakt?&...

Omega 3

Omega 3: Gezondheidsvoorde­l­e­n en een Tekort Herkenen

Omega 3-vetzuren zijn meervoudig onverzadigde vetzuren. Omega 3 is essentieel voor een goede gezondheid en een onmisbaar...

Duizeligheid en hoofdpijn, 12 oorzaken

Duizeligheid en hoofdpijn, de 12 meest voorkomende oorzaken

Duizeligheid en hoofdpijn zijn enorm vervelend. Het brengt je letterlijk en figuurlijk uit balans. Het komt redelijk vaa...

Toon meer (224)
Volg ons